F1’de tartışmaların en çok döndüğü konu muhtemelen kazalar ve hakemlerin bu pozisyonlardaki kararlarıdır. Yarış kuralları ile ilgili daha önceden birçok yazı yazılsa da GSR olarak size örneklerle birlikte Türkçe kaynak sunmak istedik.

F1 severler olarak isteğimiz, pilotların yarışmaya ve atak yapmaya teşvik edilmesi ve sürekli cezalar verilerek pist üstü rekabetin gölgelenmemesi. Öte yandan, atak yapan pilotun, rakibin yarışını mahvetmemesi için, cezaların doğru ve adil şekilde uygulanması. Söylemesi kolay :)



Öncelikle her pozisyon, her viraj yapısı, her araç hızı birbirinden farklıdır ve her biri kendi özelinde değerlendirilmelidir. Kararlarda emsal pozisyonlar baz alınabilir, ancak iki pozisyon hiçbir zaman aynı olmaz.



Eski zamanlara döndüğümüzde, kazaların ölümle sonuçlanma ihtimali çok yüksek olduğundan pilotlar daha dikkatli davranıyorlardı. Ayrıca küçük araçlar virajlara daha rahat sığdığından, yan yana gitmek daha kolaydı. Güvenlik önlemleri arttıkça, pilotlar da agresif sürüşlere yöneldi.

Bazı old school kurallar vardır. Örneğin dışardan atak yaparsan sonuçlarına katlanırsın. Schumacher, Montoya, Alonso gibi isimler bunu gayet iyi bilirler ve hiç taviz vermezler. Aynı şekilde hakemler de kolay kolay ceza vermezdi.

Fakat yine günümüzden farklı olarak, pilotların ciddi kusurlu olduğu durumlarda 5-10 saniye yerine dur/kalk gibi ağır cezalar verilirdi. Yaklaşık 2010’lara kadar böyle gelse de son 10 yılda kararlar biraz evrildi ve kurallar daha net.

Düzlükler

Öndeki pilotun düzlükte bir kez yön değiştirerek savunma yapma hakkı bulunuyor. Birden fazla değişim, arkadan hızla gelen pilotun hem frene basmasına hem de kazaya sebep olacağı için tehlikeli olarak değerlendiriliyor ve yasak. ‘Weaving’ dediğimiz tam olarak bu oluyor.

Genelde pilotlar hava koridorunu kırmak için bu yönteme başvuruyor. Arkadaki pilot ile arada güvenli boşluk varsa cezadan ziyade siyah-beyaz uyarı bayrağı çıkıyor ve bir daha yapmasına izin verilmiyor. Alonso, Kanada’da son turda yaptığı için cezadan yırtamamıştı. pic.twitter.com/zdVfhcSSyx

— Grand Slam Racing (@GrandSlamRacing) 11 Temmuz 2022

Biraz detayına girelim. Bazen yön değişimi esnasında pilot atağa kalkmış olabiliyor ve duvara/çime doğru itiliyor. Burada temel kural şu. Arkadaki pilotun ön kanadı, öndeki aracın tamamen arkasında olmalı. Durum böyleyse öndeki araç yolu tamamen kapatabilir. Buna hakkı var.

Yan yana gelinen durumlarda bazen pilotlar birbirlerinin üzerine hafif kırarak korkutmaya ve yer açmaya çalışırlar. Vettel-Webber (İstanbul), Vettel-Leclerc (Brezilya), Perez-Sirotkin (Singapur). pic.twitter.com/0KGVspXyeY

— Grand Slam Racing (@GrandSlamRacing) 11 Temmuz 2022

Genelde bu tip olaylarda pilotlar kaza çıkmasına izin vermez ama çok agresif olup kazaya sebebiyet verirseniz, ceza kaçınılmaz oluyor.

Yan yana gelinen durumlarda bazen pilotlar birbirlerinin üzerine hafif kırarak korkutmaya ve yer açmaya çalışırlar. Vettel-Webber (İstanbul), Vettel-Leclerc (Brezilya), Perez-Sirotkin (Singapur). pic.twitter.com/0KGVspXyeY

— Grand Slam Racing (@GrandSlamRacing) 11 Temmuz 2022

Daha güncel bir örnek ise Ocon-Alonso arasında. Ocon’un manevrası doğru zamanda fakat çok ani geliyor. Alonso hazırlıksız yakalansa kaza çıkabilirdi. Ocon %100 kusursuz demek mümkün değil ancak ani manevra haricinde kural ihlali gözükmüyor. Tartışmaya açık bir pozisyon. pic.twitter.com/FaBTuGXl5W

— Grand Slam Racing (@GrandSlamRacing) July 11, 2022

Bahreyn’de Alonso-Rosberg arasında yaşanan olay da yine tartışmalara sebep olmuştu ve bu pozisyonda Alonso, Rosberg’in arka teker hizasına gelemediği için Rosberg ceza almadan yırtmıştı. Fakat dünkü yarışta Tsunoda’nın savunması için aynı şeyi söyleyemeyeceğiz. pic.twitter.com/40OuD2bBOX

— Grand Slam Racing (@GrandSlamRacing) July 11, 2022

Bazı pistlerdeki düzlükler (Örn. Imola, Kanada) tam olarak düzlük değil ve tam gaz geçilen virajlar olabiliyor. Bu da yön değişimi gerektiriyor. Bu durumda öndeki pilot yön değişikliği yapacağından arkadakinin çok dikkatli olması gerekli.

Kaza yaşanması durumunda karar vermek oldukça zor çünkü buna net bir kural koyamazsınız. Her ne kadar ıslak zemin etkili olsa da Imola’daki Bottas-Russell kazası örnek verilebilir. pic.twitter.com/abA7hjlnaB

— Grand Slam Racing (@GrandSlamRacing) July 11, 2022

Gelelim düzlüğün sonuna. İster atak yapan olun ister savunan, Frenleme esnasında (Virajdan bahsetmiyorum, ona sonra geleceğiz) rakibinizin sığabileceği bir boşluk bırakmak zorundasınız. Bu kuralın gelmesine sebep olan pozisyonlardan birisi Hamilton-Kobayashi arasında. pic.twitter.com/5URXQr1CJQ

— Grand Slam Racing (@GrandSlamRacing) July 11, 2022

Aynı şekilde 2019 Monza’da Leclerc, çok agresif ve limitlerde bir savunma yaparak Lewis’e milimlik boşluklar bırakmıştı. Hafif bir itme var ancak net bir ihlal olmadığı için ceza çıkmadı. Dıştaki kerbler ve dar pist sebebiyle tolerans gösterilen ortada bir pozisyon. pic.twitter.com/SeVfuITQ1D

— Grand Slam Racing (@GrandSlamRacing) July 11, 2022

Frenleme esnasında boşluk bırakmanız gerektiği gibi, ani hareket yapılması da yasak. Çünkü arkadan, sizden daha hızlı gelen bir pilotun bu kadar kısa sürede reaksiyon vermesi imkânsız.

Virajlar

Şu ana kadar saydığımız kısımlar görece daha net ve uygulaması kolay. Fakat iş viraja geldiğinde olaylar karışıyor. En başta dediğimiz gibi, pozisyon pozisyon değerlendirmek en doğrusu ama biz genel kurallardan bahsedelim.

İçerden atak yapmak ile dışardan atak yapmak bambaşka şeyler. 2 farklı olayın birisinde içteki pilot savunuyor, diğerinde içteki pilot atak yapıyor ise bu 2 pozisyonu kıyaslamak hiçbir şekilde mümkün değildir. Çünkü atak yapan ve savunan pilotlara verilen haklar farklı.

Alonso’nun zamanında dediği ‘All the time you have to leave a space’ (Her zaman boşluk bırakmak mecburiyetindesiniz) sözü aslında tam olarak doğru değil. Bazı durumlarda, virajın sahibi olan pilotlar olabiliyor ve dışardaki pilot frene basmak zorunda.

Tabi dikkat edilmesi gereken bir nokta var. Fotoğraflar üzerinden yorum yapmak çok doğru değil. Çünkü frenlemede, viraj içerisinde ve viraj çıkışında nerede olduğunuz, hepsi büyük önem taşıyor. Sadece frenlemeyi gösterip, şu pilot önde diyemezsiniz.

İçerden atakla başlayalım. Eğer öndeki araca yeterince yakınsanız ve frenlemede yanına kadar geldiyseniz, artık viraj sizin hakkınız oluyor ve genelde rakibi dışarı ittiğiniz zaman sorun çıkmıyor. (Tüm görsellerde siyah araç ve kırmızı çizgiler atak yapan pilotu göstermektedir.)



Çünkü o andan itibaren dışardaki pilotun frene basarak, virajı atak yapan pilota teslim etmesi gerekiyor. Ancak, atak daha geriden yapılmışsa ve yeterince yakın değilse viraj savunma yapan pilota aittir ve temas olması durumunda içerdeki pilot cezalandırılacaktır.

Örneğin 2021 Abu Dabi’de Verstappen’in yaptığı atakta Lewis dışarı taşmak zorunda kalmıştı ve hakemler buna ceza vermedi. (Alttaki görselde temas yaşanması durumunda atak yapan pilota ceza çıkma ihtimali oldukça yüksektir.)



Sebebi, Max’in gerçekçi olmayan bir yerden atağa kalkması ve Lewis’e hiçbir boşluk bırakmamasıydı. Hamilton da kazandığı avantajı tur boyunca geri verdiği için hakemler devam kararında bulundu.

Asıl problem bu ikisinin arasındaki durumlarda ortaya çıkıyor. Eğer içerden atak yapan pilot öndekinin yarı araç boyundaysa, virajın tam bir sahibi olmuyor ve 2 pilot da birbirine boşluk bırakmak durumunda. Bu gibi pozisyonlardaki temaslar ‘yarış teması’ olarak nitelendiriliyor.

Yani net bir suçludan ziyade, 2 tarafın da kısmen kusurlu olduğu ve yarış esnasında olması mümkün temaslar olarak değerlendiriliyor. İlk akla gelen 2019 Avusturya Verstappen-Leclerc kapışması olur herhalde. Burada Max ‘neredeyse’ yanına kadar geliyor. pic.twitter.com/tCLhBjOZOZ

— Grand Slam Racing (@GrandSlamRacing) July 11, 2022

Ancak virajın tam hâkimi olmamasına rağmen Leclerc’i dışarı itiyor. Agresif ve limitlerin üzerinde bir atak olduğu gerçek. Öte yandan ceza verilmesi de çok ağır olacaktı. Çünkü içerde büyük bir boşluk vardı ve Max bunu değerlendirdi.

Dışardan ataklarda durum biraz daha farklı. Eğer dış çizgiye tutunup rakibinizi geçmek istiyorsanız, virajın girişi ve içerisinde rakibinizin en azından biraz önünde ya da tam yanında olmanız gerekiyor. Aksi takdirde viraj çıkışında yol sizin için bitebilir.

Burada, eğer savunan beyaz araç, rakibini pist dışına iterse, yeterli boşluk bırakmadığı için ceza alacaktır. Çünkü siyah otomobilin, virajın girişinde ve içerisinde hep yanında olması, ona atak yapma hakkını veriyor.



Yanında değilseniz, viraj savunan pilotun hakkıdır ve rakibini dışarıya itme hakkına sahiptir. Dışardaki saldıran pilot frenlemek ve kazayı önlemek sorumluluğundadır. O yüzden tecrübeli pilotların dışardan çok zorlamadığını ve bunun yerine ‘switchback’i tercih ettiklerini görürüz



Yani dışardan erken frenleyerek ve iç çizgiden çabucak hızlanarak daha iyi bir çekişle atağı tamamlamaya çalışırlar. Alonso’nun bu tip ataklara onlarca örneği vardır muhtemelen.

Dışardan ataklara dönelim. Imola’da Schumacher ve Montoya’nın mücadelesi en eski tartışmalardan birisi. Montoya yüksek süratle kendisini dışarıya atsa da Schumi yarış çizgisindekini avantajını kullanarak daha iyi bir çekişle tüm kapıyı kapatıyor. pic.twitter.com/ole1suNF1D

— Grand Slam Racing (@GrandSlamRacing) July 11, 2022

Viraj içerisinde Montoya’nın geriye düştüğünü görmek mümkün. Zaten Montoya, her ne kadar Schumacher’in ‘Montoya’yı görmedim’ şeklindeki savunmasına sinirlense de pozisyonu olgunlukla karşılamış ve ‘That’s racing’ diyerek çok da itiraz etmemiştir.

Güncel örneklerden birisi ise Britanya yarışının sonundaki Verstappen ile bu kez veliaht Schumacher’in mücadelesi. Mick hasarlı Max’i geçmek için çok çabalasa da virajlara gelirken yeterince yaklaşamıyor ve Max çok net şekilde yolu bitiriyor. Yine temiz olarak yorumlanabilir. pic.twitter.com/FbUsLKPNzL

— Grand Slam Racing (@GrandSlamRacing) July 11, 2022

Ceza verilen olaylardan birisi ise Avusturya’daki Norris ile Perez’in mücadelesi. Checo burada gerçekçi bir atağa kalkıyor fakat Lando yan yana olmalarına rağmen kendisine hiç boşluk bırakmıyor. Kararı beğenmese de Lando 5 sn ceza aldı ve bu ceza, anlattıklarımızla örtüşüyor. pic.twitter.com/fmwIPtZvmu

— Grand Slam Racing (@GrandSlamRacing) July 11, 2022

Yani aslında, sosyal medyada gördüğümüz şikayetlerin bir kısmı haklılık payı içermiyor. Çünkü bahsettiğimiz üzere, bazen öndeki pilotların agresif savunmasına ve kapıyı kapatmasına müsaade ediliyor. Pozisyonları, bunun farkında olarak değerlendirmek daha sağlıklı olacaktır.



Okuduğunuz için teşekkür ederiz. Olumlu, olumsuz her türlü eleştiriye açığız, yapıcı olması yeterli. :) Bir başka floodta görüşmek dileğiyle.

GrandSlamRacing