Yarış haftasına hoş geldik, yarışın tarihine kısaca bir bakalım; Meksika GP'si, ilk olarak 1962'de Mexico City'nin banliyölerindeki Magdalena Mixhuca pistinde yapıldı fakat bu yarışa şampiyonluk statüsü verilmedi. Daha sonra 1963-1970 ve 1986-1992'de bir şampiyonluk etkinliği olarak düzenlendi. Asla tek hamlede söyleyemeyeceğimiz Autódromo Hermanos Rodriguez pisti yarışa 20 kez ev sahipliği yaptı. Şampiyon Japonya'da belli olmasaydı büyük ihtimal burada belli olacaktı. 1992 yılına gidelim; Nigel Mansell, Meksika Grand Prix'sinde ikinci zaferini elde etti ayrıca Michael Schumacher'ın ilk kez podyuma çıktığı yarış oldu. Bir dahaki yarış 20 yıl sonra 2015'te Meksika'da gerçekleşecekti.



Formula 1'de artık takımlar şampiyonu da belli oldu — Red Bull. Bundan sonra seyir zevki geçen haftaki gibi Vettel ve Alonso'nun yaşattıkları benzer olaylarla şekillenecek. Red Bull aynı zamanda art arda sekiz Grand Prix kazanarak galibiyet serisini de uzatmaya çalışacak – Verstappen bu yarışlardan yedisini kazanmış ve şimdi Michael Schumacher ile berabere kalarak tek bir sezonda en fazla galibiyet rekorunun peşinde koşuyor.

Peki, Meksika'da nasıl bir havada yarış izleyeceğiz; güneşli hava bekleniyor ancak yarış sırasında küçük bir yağmur ihtimali var. Yarış 30 Ekim Pazar TSİ 23.00'de. — İyi seyirler.

Formula 1’de takımlar şampiyonu da belli olduğuna göre artık herkes arkasına yaslanarak rahat bir şekilde spora odaklanabilir. Bu hafta Meksika’dayız. Gece geç yayınlanacak yarış nedeniyle uykusuz kalacağımız, sezonun sıra dışı pistlerinden biri olan Meksika’ya bu yazıyla hazırlanalım mı?

Pistin karakteristiği



Meksika, 4.304 metreyle sezonun en kısa pistlerinden biri. Yazılarımı okuyan takipçilerim, kısa pistlerle ilgili hislerimi bilir. Tur bindirmeler yarışın sonucuna etki ettiği için kısa pistleri pek sevmem. Fakat belki de Meksika’ya, aynı Monako gibi bir parantez açmak gerekebilir.

Çok kısa bir pist olmasına rağmen çok sayıda viraj var. Toplam 17 virajın 7 tanesi sol, 10 tanesi sağ viraj. Uzun düzlükler de düşünüldüğünde virajların peş peşe geldiğini söylemek hata olmaz. Napolyon’un, “Para, para, para.” ifadesinin benzerini Meksika’ya uyarlayabiliriz: “viraj, viraj, viraj.”

Pistin 3 sektörünü kabaca tanımlayacak olursak ilk sektörde ve son sektörde yavaş virajlar ve yavaş yön değişimleri yoğunlukta. İkinci sektör ise hızlı, akıcı virajlardan oluşuyor. Hızlı, yüksek yere basma gerektiren virajlar ve yüksek hızda yapılan yön değişimleri ikinci sektörü keyifli hale getiriyor. Aracın kalitesini bu tip virajlar gösterir.

Bu pistte ilk yarış 1986 yılında yapıldı. 1992 sezonundan sonra, 2015’e kadar ara verildiği için çok sayıda yarış yapılmadı. Yine de Autódromo Hermanos Rodríguez’i eski nesil pistlerden sayabiliriz. Pistin çoğu bölgesinde pistin sınırlarını duvarlar belirliyor. Bu nedenle yarış yönetimi pist sınırları konusunda rahat. Pist sınırlarını zorlayan veya hata yapan pilotların yarışı duvarda bitiyor. Belki de pistin en sempatik özelliği bu. Hata yapan bedel öder. Aynı hayatın kendisi gibi.

Pistin rakımı 2.285 metre. Takvimin en yüksek rakımlı pisti. Havanın yoğunluğunun az olması herkesi farklı şekilde zorlayacak. Yere basma kuvveti üretmenin, turboya hava sağlamanın zorlaştığı pistte büyük turbolu takımlar avantajlı (Muhtemelen alt devirlerde daha zayıf kalırlar ama sonrasında büyük güç farkı yaratırlar).

Pistte geçiş mümkün olduğu için sıralamanın önemi nispeten az. Takımlar sıralamadan ziyade yarış ayarlarına daha fazla odaklanabilir. Yine de dikkat edilmesi gereken konu startlar. Start çizgisiyle ilk viraj arasındaki mesafe 890 metre. Bu uzun mesafe arka sıralardaki pilotlara büyük fırsat sunuyor. Özellikle ikinci sıradan kalkış yapan pilotlar çok avantajlı. Çünkü hava koridorundan faydalanamayacak pilotlar, ilk sıradan kalkış yapanlar. Bu pistte özellikle 3. cepten başlayan pilot avantajlı.

Pistin tam gaz geçilme oranı %65 civarında. Vites değişimi sayısıysa yaklaşık 45. Bu değerler arabaları mekanik anlamda zorlamayacak gibi görünse de öyle değil. Havanın yoğunluğunun azlığı motor dahil tüm komponentleri zorluyor. Hava sıcaklıkları beklendiği gibi olursa, en başta motor ve fren soğutması mesele olabilir.

2 tane DRS tespit noktası olmasına rağmen 3 DRS bölgesi var. İlk DRS tespit noktası 10. virajdan hemen önce. Bu viraj sonrasındaki uzun düzlük boyunca DRS açık kalacak. Son sektördeyse 2. DRS tespit noktası var. DRS start düzlüğü boyunca açık kalacak. Düzlük sonunda DRS kapanacak. Ama 3. virajdan sonra yeniden açılacak.

Pit stoplarda kaybedilen süre yaklaşık 25 saniye olduğu için takımlar tek pit stratejisine yönelebilirler. Antrenmanlardaki lastik kullanımı pit stop stratejileri konusunda belirleyici olacaktır.

Lastikler



Pirelli bu hafta aynı geçen sezon gibi C2, C3 ve C4 lastikleri getiriyor. Arabalar maksimum yere basma kuvveti paketine sahip olmalarına rağmen ürettikleri yere basma kuvveti sınırlı. Bu nedenle lastiklere etkiyen dikey yükler az. 1. ve 3. sektörde yavaş virajlar yoğunlukta olduğu için yanal yükler de sınırlı. Bu sayede lastiklerin çok zorlanmadıklarını geçmişte gördük. 18 inç lastikler ne getirecek göreceğiz. Ama yumuşak lastiklerin yarışta sıklıkla tercih edildiğini görürsek şaşırmayalım.

Belki de pilotların tek dikkat etmesi gereken konu, yavaş virajların çıkışındaki çekiş bölgelerinde arka lastikleri fazla zorlamamak.

Ayarlar

Az önce belirttiğim üzere pist 2.285 metre rakıma sahip. Bu yükseklikte havanın yoğunluğu deniz seviyesine göre çok daha az. Bağlantılı olarak oksijen oranı da deniz seviyesine göre %25 daha az. Oksijen, içten yanmalı motordaki verimi etkilediği için içten yanmalı motorların performansı da bu rakımdan olumsuz etkileniyor. Mühendisler, güç kaybını en aza indirecek şekilde bir motor haritalaması arayışında olacaktır. Geçtiğimiz yıllarda turbo milinin daha hızlı dönmesini sağlayarak performans kaybını sınırlı tutmaya çalıştıkları yazıldı. Tabii bu durum bir de dezavantaj getiriyor. Özellikle turbonun aşınması büyük önem kazanıyor.

Bu pistte diğer önemli sorun, yine havanın daha seyrek olması nedeniyle kritik parçaların soğutulması. Geçtiğimiz sezonlarda takımlar nispeten büyük havalandırma kanallarıyla yoldaydı. Bu sezon neler olacağını görelim. Fren havalandırma kanallarının ve motor soğutma mazgallarının büyümesi araçların aerodinamik verimliliğini azaltacaktır. Daha verimli soğutma sıvılarına sahip olan takımlar daha küçük havalandırma mazgallarıyla avantaj yakalayabilir.

Havanın yoğunluğunun az olması yere basma kuvvetinin üretilmesinde de zorluk teşkil ediyor. Takımlar bu durumu telafi etmek için sezonun en büyük kanat konfigürasyonuyla, Monaco kanatlarıyla (veya ona yakın kanatlarla) piste çıkacaklardır. Büyük kanatlara rağmen hava direncinin geleneksel pistlere göre az olması nedeniyle yüksek son hızlar göreceğiz. Monaco kanatları takmış olan arabaların, Monza kanatları takmışçasına yüksek hızlara ulaşması tamamen havanın yoğunluğunun az olmasıyla ilgili.

Yeni jenerasyon araçlar ne kadar alçak sürülebilirse o kadar yüksek yere basma kuvveti üretiyor. Meksika, araçların alçak süspansiyon kurulumuna izin verecek yapıda. Zemin düz ve kerb’ler çok yüksek değil. Süspansiyonların sert ayarlanması yüksek hızlı yön değişimlerinde ağırlık transferinin kontrol altına alınmasını sağlar. Ancak yine de sihirli orta nokta bulmak o kadar kolay değil. Çok sayıda yavaş virajın çıkışında ivmelenmenin iyi olması için arka süspansiyonlar biraz yumuşatılmalı.

Favoriler



Mutlak favori Red Bull. Red Bull şampiyon olacak bir arabaya sahip olmadığında dahi burada yarış kazanıyordu. Bu pistin en çok yarış kazanan pilotunun Verstappen olması da bunun bir göstergesi. Red Bull’un geleneksel olarak burada kuvvetli olmasının iki nedeni var. İlki Honda’nın havacılıktan gelen tecrübesi. Honda’nın havacılık sektöründe ürettiği jet türbinleri yüksek irtifada, ince havada çalışmak üzere tasarlanıyor. Honda bu tecrübesini Formula 1’e taşıdı. Turboları bu rakımda diğer takımlardan daha verimli. İkinci neden Red Bull’un geleneksel olarak verimli bir aerodinamik yapıya sahip olması. Yani hem şasi olarak hem de motor açısından RB18 avantajlı. Bu iki parametreye Verstappen’ın bu sezonki üstün performansı eklendiğinde galibiyet yüzdesi çok artıyor.

— Sürpriz olabilir mi? Çok düşük bir ihtimal de olsa Ferrari ve Mercedes’in şansı olabilir. Bunun nedeni sıklıkla bahsettiğimiz rakım. Havanın yoğunluğu düşük olduğu için sürüklenme (rüzgâr direnci) değeri yüksek olan Mercedes’in ve Ferrari’nin şansı artabilir. Bu iki marka, özellikle de Mercedes rüzgâr direncinin dezavantajlarını iliklerine kadar hissediyor. Ama ya sürüklenmenin önemi azalırsa ne olur? Onu bu hafta göreceğiz. Ferrari – Mercedes mücadelesi ilginç olabilir. Hatta belki Red Bull’a bile zorluk çıkarabilirler.

Mercedes geçtiğimiz hafta yeni ön kanadını “bilinmeyen bir takımın” itirazı üzerine kullanamamıştı. Bu hafta sonu her iki pilot da bu kanadı kullanabilecek. Söz konusu kanat fark yaratabilir mi, bu hafta göreceğiz. Belki onun da katkısı ilginç mücadele seyrettirebilir.

Orta grupta McLaren yüksek sürüklenme değerine sahip. Bu pist onlara da iyi gelebilir. Normal koşullarda Alpine daha iyi araba olmasına rağmen yüksek rakımda McLaren daha iyi performans gösterebilir.

Tüm sezon boyunca topladığı puanların yarısını son 3 yarışta toplayan Aston Martin’in de burada iyi olmasını bekleyebiliriz. Sezon boyunca yüksek sürüklenme değerleriyle dikkat çeken Haas, Alpha Tauri ve Alfa Romeo’ya dikkat etmeliyiz. Haftalık form dalgalanmaları yüksek olsa da rakiplerin aksilik yaşaması durumunda puan sınırına dahil olabilirler. Williams bu takımları takip edecek diye düşünüyorum.

Elbette yeni güncellemeler, yeni güncellemelerin çalışıp çalışmaması, kazalar, mekanik arızalar, güvenlik aracı, takımların ve pilotların günlük performansı gibi konular her zaman sürprize neden olabilir. Tüm sürpriz ihtimalleri ve pistin ilginç doğası nedeniyle seyretmeye değer bir yarış olacağını düşünüyorum.

Yeter ki hakemler kararlarıyla tadımızı kaçırmasın.

Formula 1’de ana sorun: FIA ve hakemleri



Evet artık Formula 1’de hakemleri ana sorun olarak görmemizde bir sakınca yok. Yaklaşık 3 yıldır yazdığım, FIA’nın ve hakemlerin gittikçe büyümekte olan bir sorun haline geldiği konusunda artık hemen hemen herkes hemfikir. ABD GP’si bittikten sonraki karmaşa tam olarak FIA’nın çuvalladığının bir göstergesi. Pazar günü geç saatte yarış bittikten sonra hepimiz güzel bir yarış seyretmenin huzuruyla yatağımıza yattık. Sabah kalktığımızda hakem kurulunun yarıştan sonra tam 15 tane karar verdiğini gördük. Bu kararlardan bazıları yarışın sonucunu, pilotlar şampiyonasını ve takımlar şampiyonasını etkileyecek önemdeydi.

Yarış bittikten sonra Avrupa saatiyle 23.10’da yarışın sonucu açıklanmıştı. Verilen 15 tane kararın ardından, yarışın nihai sonucu Avrupa saatiyle 04:01’de güncellendi. Yani yarış bittikten neredeyse tam 5 saat sonra.

En ilginç kararlardan biri Alonso aleyhine verilen 30 saniyelik cezaydı. Alonso’nun yarış sırasında kopan aynası nedeniyle Haas takımı yarış sonucunu protesto etmişti. Yarış sonucunun protesto edilmesi oldukça nadir rastlanan olaylardandır. Takımlar genellikle hakemlerin açıkladığı kararları çok doğru bulmasalar bile protesto etmezler. Genelde takımlar, “Hakem kurulu ile aynı fikirde olmasak bile kararı kabul ediyoruz.” tarzı bir açıklamayla hakem kararlarını kabul eder. Ama bu sefer öyle olmadı. Haas sonucu protesto etti. Hatta konu sadece Haas’ın yarış sonucunu protesto etmesiyle de kalmadı.

Alpine takımı, protesto sonucu verilen kararı o kadar yanlış buldu ki yeni çıkan kararı da onlar protesto etti. Yani önce Haas yarış sonucunu protesto etti. Sonrasında da Alpine, Haas’ın protestosuyla verilen cezayı protesto etti.

Bu yazının yazıldığı an itibarıyla halen ABD GP’sinin sonucunu bilmiyoruz. Üzülerek belirtmeliyim ki sporun içinde bulunduğu karmaşayı, rating uğruna geldiği yeri bu olaydan daha iyi anlatacak bir vaka olamaz.

Artık sporu yönetenlerin, kuralları takımlar ve pilotlar lehine eğip bükmeyi bırakması lazım. Formula 1’i bir şov olarak değil, saygın bir spor olarak değerlendirmek için ne gerekiyorsa yapılmazsa 70 yıllık spor elimizden kayıp gidecek.

Son zamanlarda sporun yönetiminde yer alan paydaşların bu tartışmaları bilerek alevlendirdiğini ve bu tartışmalardan beslendiğini düşünmeye başladım. Tartışmalar rating getirerek sporu gündemde tutuyor. Gündemde kalmak reklam görevi görüyor ve gelirin artmasını sağlıyor gibi hissediyorum. Yani kısaca kuralsızlıkların; Formula 1’i büyük, parlak bir yıldız konumuna yükseltmek için kaldıraç olarak kullanıldığını düşünüyorum.

Ancak bu sırada belki de unutulan bir konu var. Büyük yıldızlar ömürleri boyunca daha çok parlar. Ama ömürleri bitince karadeliğe dönüşüp her şeyi yutarlar. Işığı bile. Formula 1’i, kara deliğe dönüştürecek, ışığının yutulmasına neden olacak insanların elinden kurtarmak lazım.

ffrrtt